Jaki nawóz pod ziemniaki? Poradnik dla ogrodników

Masz w planach sadzenie ziemniaków i zastanawiasz się, jaki nawóz pod nie wybrać? Chcesz, żeby bulwy były zdrowe, jędrne i dobrze się przechowywały? W tym poradniku znajdziesz konkretne wskazówki, jak dobrać nawożenie ziemniaka do gleby, plonu i warunków pogodowych.

Jakie wymagania pokarmowe ma ziemniak?

Ziemniak wygląda na roślinę mało wymagającą, ale z pola potrafi wynieść bardzo dużo składników mineralnych. Plon 10 ton bulw z 1 hektara to nie tylko woda i skrobia, ale też duże ilości azotu, fosforu i potasu, które trzeba z powrotem dostarczyć do gleby. Bez tego kolejne lata uprawy będą wyraźnie słabsze, nawet jeśli na początku stanowisko wydaje się żyzne.

Dla orientacji przyjmuje się, że na każde 10 ton bulw ziemniaki pobierają około 40 kg azotu, 15 kg fosforu i 60 kg potasu, a także mniej więcej 6 kg wapnia, 7 kg magnezu i 6 kg siarki. Dochodzą do tego bardzo małe, ale niezwykle ważne ilości boru, miedzi, manganu, molibdenu i cynku. Gdy planujesz plon rzędu 30–40 ton z hektara, skala pobierania makroelementów rośnie kilkukrotnie. Bez dobrze ułożonego nawożenia nie ma wtedy szans na równy łan i bulwy wysokiej jakości.

Okopowe, w tym ziemniak, należą do roślin o wysokim zapotrzebowaniu na potas, który w największym stopniu odpowiada za gospodarkę wodną roślin i zawartość skrobi.

Dobrze pokazuje to proste zestawienie zapotrzebowania na składniki i ich podstawową rolę w roślinie:

Dlatego przy planowaniu nawożenia trzeba uwzględnić nie tylko rodzaj gleby, ale też oczekiwany plon i przeznaczenie bulw. Ziemniaki jadalne, przemysłowe, skrobiowe i sadzeniaki różnią się zapotrzebowaniem, głównie na azot, ale jednocześnie wszystkie bardzo mocno reagują na brak potasu.

Jaki nawóz pod ziemniaki przed sadzeniem?

Dobór nawozu pod ziemniaki warto zacząć od analizy chemicznej gleby. Badanie pokaże, czy stanowisko jest dobrze zaopatrzone w fosfor, potas, magnez i wapń, czy raczej trzeba je zasilić większą dawką nawozów mineralnych. Bez takiej informacji łatwo przesadzić z azotem albo potasem, co odbije się na jakości bulw.

Bardzo dobre efekty daje połączenie nawozów mineralnych i naturalnych. Obornik dostarcza materii organicznej oraz azotu, fosforu i potasu, a nawozy mineralne pozwalają precyzyjnie uzupełnić konkretne braki. Gdy ziemniaki rosną po oborniku, zwykle można obniżyć dawki nawozów potasowych i częściowo azotowych, natomiast fosfor i magnez często trzeba dodać osobno.

W przypadku mieszanek wieloskładnikowych pod ziemniaki duże znaczenie ma stosunek fosforu do potasu (P:K). Z perspektywy praktyki rolniczej wygląda to tak:

• na stanowiskach bez obornika sprawdzają się nawozy o szerszym stosunku P:K, na przykład Polifoska 5,
• tam, gdzie w płodozmianie pojawił się obornik lub gnojowica, lepsze będą nawozy o węższym stosunku P:K, jak Polifoska 6 lub Polifoska 8,
• na glebach lekkich, ubogich w potas i bez nawozów naturalnych warto stosować Polifoskę Krzem,
• na stanowiskach kwaśnych konieczne jest wcześniejsze zastosowanie nawozu wapniowego, co poprawia przyswajanie fosforu i magnezu.

Szczególnie na glebach lekkich i piaszczystych, gdzie ryzyko suszy jest wysokie, dobrze sprawdza się Polifoska Krzem. Oprócz fosforu i potasu zawiera też siarkę i krzem, które poprawiają kondycję roślin w okresach niedoboru wody. Takie stanowiska często nie otrzymują obornika, dlatego trzeba tam zadbać o pełne pokrycie potrzeb pokarmowych z nawozów mineralnych.

Jak przygotować glebę pod ziemniaki?

Samo dobranie nawozu to dopiero połowa sukcesu. Druga część to termin i sposób jego zastosowania. Fosfor i potas najlepiej wysiać przedsiewnie i wymieszać z glebą na głębokość warstwy, w której będą formować się bulwy. Dzięki temu składniki są dostępne od początku wegetacji, a system korzeniowy szybko się rozrasta.

W uprawach towarowych często rozdziela się nawożenie na dwie dawki: jesienną i wiosenną. Jesienią można wnieść obornik i część nawozów potasowych, z kolei wiosną przed sadzeniem uzupełnić fosfor, resztę potasu i pierwszą dawkę azotu. Ziemniak źle reaguje na świeże, nierozłożone resztki organiczne, dlatego obornik lepiej położyć kilka miesięcy przed sadzeniem niż na ostatnią chwilę.

Jak nawozić ziemniaki azotem, fosforem i potasem?

Azot, fosfor i potas to filar każdego planu nawożenia ziemniaka. Brak jednego z nich od razu widać po roślinach, ale ich nadmiar bywa równie groźny. Najbardziej trzeba uważać na azot, ponieważ jego zbyt wysokie dawki obniżają zawartość skrobi i witaminy C, a zwiększają poziom azotanów w bulwach.

Azot

Dawka azotu zależy od przeznaczenia bulw, żyzności gleby oraz zakładanego plonu. Ogólnie przyjmuje się, że na każde 10 ton bulw ziemniaki pobierają około 40 kg azotu. Przy plonie 40 ton z hektara oznacza to zapotrzebowanie rzędu 160 kg N/ha. Jeśli gleba jest zasobna, a w płodozmianie wystąpił obornik, część tej ilości można odjąć. Na glebach słabszych, bez nawożenia organicznego, dawki trzeba planować bliżej górnych widełek.

Najczęściej stosowanym nawozem azotowym pod ziemniaki jest mocznik, który zawiera około 46% azotu. Można go wysiać w całości przedsiewnie lub podzielić na dwie części, z większą dawką przed sadzeniem i mniejszą pogłównie we wczesnych fazach wzrostu. Zbyt późne podanie azotu wydłuża dojrzewanie i sprzyja przerastaniu naci, co utrudnia zbiór i obniża jakość bulw przechowywanych.

Największy błąd przy nawożeniu ziemniaka azotem to nadmierne dawki, które dają masywną nać, ale bulwy z ciemnym miąższem i wysoką zawartością azotanów.

Fosfor i potas

Fosfor jest szczególnie ważny w pierwszych tygodniach po posadzeniu. Odpowiada za rozwój systemu korzeniowego, zawiązywanie bulw i wcześniejsze dojrzewanie. Dlatego nawóz fosforowy powinien znaleźć się w glebie jeszcze przed formowaniem redlin. Ziemniaki słabo reagują na późne dokarmianie fosforem, bo ten pierwiastek przemieszcza się w profilu glebowym bardzo wolno.

Potas to z kolei główny pierwiastek regulujący gospodarkę wodną roślin. Dobre odżywienie potasem ogranicza skutki suszy atmosferycznej i glebowej, a także zwiększa zawartość skrobi w bulwach. Rośliny z niedoborem potasu są bardziej wiotkie, szybciej więdną i dają plon o niższej jakości. W ziemniaku szczególnie trzeba pamiętać o tym, że pobiera on potas w ilościach wyraźnie przewyższających zapotrzebowanie na azot.

Magnez, siarka i mikroelementy

Magnez i siarka często schodzą na dalszy plan, a mają bardzo duży wpływ na plon. Przyjmuje się, że na każde 10 ton bulw ziemniak pobiera około 7 kg magnezu i 6 kg siarki. Magnez jest składnikiem chlorofilu, dlatego jego brak objawia się chloroza liści, a przy długotrwałych niedoborach – wyraźnym spadkiem plonowania. Siarka poprawia wykorzystanie azotu i wpływa na zdrowotność roślin.

Mikroelementy takie jak bor, mangan, cynk, miedź czy molibden roślina pobiera w śladowych ilościach, ale ich brak potrafi mocno obniżyć jakość plonu. W ziemniaku bardzo ważne jest dobre zaopatrzenie w bor i mangan, które wpływają na zawiązywanie i wykształcanie bulw. Na glebach ubogich w te pierwiastki warto rozważyć nawozy dolistne, szczególnie w fazie intensywnego wzrostu naci.

Jak wykorzystać nawozy organiczne pod ziemniaki?

Nawozy organiczne są świetnym uzupełnieniem nawożenia mineralnego w uprawie ziemniaka. Obornik, gnojowica i gnojówka poprawiają strukturę gleby, zwiększają zawartość próchnicy i stopniowo uwalniają składniki pokarmowe. Dzięki temu gleba lepiej magazynuje wodę, co jest szczególnie ważne dla ziemniaków narażonych na okresowe susze.

Ważne jest jednak nie tylko to, że stosujesz nawozy organiczne, ale także kiedy i w jakiej dawce. Zbyt świeży obornik, wymieszany z glebą tuż przed sadzeniem, może zaszkodzić wschodom. Z kolei nadmierne dawki gnojowicy podane w krótkim czasie przed sadzeniem łatwo prowadzą do przenawożenia azotem i potasem.

Obornik

Obornik najlepiej stosować jesienią, na przedplon, i dokładnie wymieszać z wierzchnią warstwą gleby. Wtedy do wiosny część składników zostanie uwolniona, a struktura gleby poprawi się na tyle, że korzenie ziemniaka łatwo się w niej rozrastają. W wielu gospodarstwach przyjmuje się, że nawożenie ziemniaków obornikiem powtarza się co kilka lat, a w międzyczasie korzysta się głównie z nawozów mineralnych.

Dobrze rozłożony obornik dostarcza azotu, fosforu, potasu oraz mikroelementów, ale jego skład jest zmienny i zależy od gatunku zwierząt oraz sposobu przechowywania. Dlatego przy planowaniu dawek nawozów mineralnych zakłada się orientacyjne ilości dostarczonych składników i na tej podstawie koryguje nawożenie NPK. Na przykład, gdy pod ziemniaki zastosowano większą dawkę obornika bydlęcego, często można częściowo zmniejszyć ilość nawozów potasowych.

Zalet zastosowania obornika pod ziemniaki jest wiele, a najważniejsze z nich to:

• poprawa struktury gleby i lepsze napowietrzenie strefy korzeniowej,
• zwiększenie pojemności wodnej, co łagodzi skutki krótkotrwałej suszy,
• dostarczenie szerokiego zestawu składników pokarmowych, również mikroelementów,
• stopniowe uwalnianie składników w trakcie sezonu wegetacyjnego.

Gnojowica i gnojówka

Gnojowica i gnojówka mają szybciej działający azot niż obornik, dlatego zwykle stosuje się je wiosną. Wnoszą do gleby również fosfor, potas i mikroelementy, ale przy ich użyciu trzeba bardzo uważać na dawki. Przekroczenie granicy między dobrym zasileniem a przenawożeniem jest tutaj wyjątkowo łatwe. W uprawie ziemniaka szczególnie groźne jest zbyt obfite nawożenie gnojowicą na glebach lekkich.

Warto podkreślić, że nawozy płynne lepiej działają na polach, gdzie gleba jest dobrze ustrukturyzowana i nie dochodzi do zastojów wody. Na ciężkich stanowiskach ryzyko strat składników przez spływ powierzchniowy jest większe. Z kolei na piaskach zbyt wysoka dawka gnojowicy może doprowadzić do wymycia azotu w głąb profilu glebowego, poza zasięg systemu korzeniowego ziemniaka.

Jak uniknąć błędów w nawożeniu ziemniaka?

Najczęstszym błędem przy nawożeniu ziemniaków jest przesada z dawkami, szczególnie azotu. Wiele osób liczy na szybki wzrost naci, a w efekcie otrzymuje bulwy o zbyt ciemnym miąższu, wysokiej zawartości azotanów i mniejszej ilości skrobi. Taki plon gorzej znosi przechowywanie i jest bardziej podatny na uszkodzenia mechaniczne podczas zbioru.

Inne powtarzające się błędy to rezygnacja z analizy gleby, niedopasowanie nawozu do zasobności stanowiska oraz ignorowanie roli potasu. Zbyt mała ilość tego pierwiastka powoduje większą wrażliwość na suszę, spadek zawartości skrobi i wyraźnie niższy plon. Z kolei brak magnezu czy siarki wpływa na osłabienie całego łanu i gorsze wykorzystanie azotu, nawet jeśli dawka N wydaje się wysoka.

Żeby ograniczyć ryzyko takich problemów, warto oprzeć się na kilku prostych zasadach: zawsze zaczynać planowanie nawożenia od analizy gleby, łączyć nawozy mineralne z organicznymi, pilnować równowagi między azotem, fosforem i potasem oraz dobierać formę nawozu do typu gleby i warunków wilgotnościowych. W uprawie ziemniaka daje to szansę na wysoki, stabilny plon bulw o dobrej jakości handlowej.